FUTURAMA ANİMASYON DİZİSİNİN

                      TRANSMEDYA ÇÖZÜMLEMESİ

Öncelikle animasyon bir dizi olarak vücut bulan 4 filmi çekilen daha sonra vidyo game oyunları, kupaları, tişörtleri ve oyuncakları ile kitlesiyle tekrar tekrar buluşan ve kucaklaşan Matt Groening tarafından yaratılıp Groening ve David Cohen tarafından geliştirilen “FUTURAMA” animasyon dizisini Renira Gambarato’nun Transmedia Project Design: Theoretical and Analytical Considerations başlıklı çalışmasındaki çözümleme modelini temel alarak çözümlemeye çalışacağım.

     1.    Hedefler ve Önermeler

·         Proje New Yorklu pizza dağıtıcısı Philip J. Fry'ın, 21. yüzyılın başlangıcından saniyeler sonra dondurulup, 3000 yılında uyanmasıyla başlayan maceralarını konu eder.

·         Proje kurmaca bir eserdir.

·         Temel hedef mümkün olduğunca fazla kitleye ulaşmak ve izlenebilirlik sağlamaktır.

·         Eğlence amaçlı yaratılmış bir projedir.

·         Proje pazarlama amaçlı adım atmadığı yayın dünyasında, gelen yoğun ilgi ve talep sonrası vidyo oyunları, baskılı kupa, tişört gibi lisanslı fan ürünleri ve karakterlerin sembolik oyuncaklarının satışını ve pazarlamasını mümkün hale getirdi.

    2.    İzleyici ve Pazar

·         Proje tüm yaş kitlelerine hitap ediyor.

·         Hedef kitle olarak kendilerine genç nesil yani 15-40 yaş grubu diyeceğimiz kişilikleri öncelik listesine almış durumda.

·         İzleyiciler daha çok internet ve sosyal medya da aktif olan bireyler. Yapımcılarda buna paralel bilgilendirme etkinliklerde bulunur. Dizi karakterlerinden F.J. Fry ve Prof. Farnsworth son dönemin modern trendlerinden biri olan caps görsellerinde fazlaca kullanılmaktadır.

·         Hikaye ilgi çekici ve eğlenceli, Futurama’yı özel kılan önemli unsurlarından biride korkusuzca mizah yapabilmesi. Dizi de bol bol gönderme ve hiciv yer alıyor.

·         Buna benzer anismasyon dizi çalışmaları çok fazla sayıda yapılmış ve başarılı olunmuştur.

·         Projenin iş modeli hikayeyi türetmek daha fazla izlenilir kılmak ve tv-reyting-reklam gelirleriyle kazanç elde etmek.

·         Elde edilen gelir ve ilgi üretilen lisanslı fan ürünlerin satış oranları açıkça göstermektedir ki proje ticari amaçta istediğini başarmıştır.

     3.    Medya ve Platform Türleri

·         Projede internet, televizyon, afiş-bilboard gibi mecralar tercih edilmiştir.

·         Proje başlangıçta televizyon, bilgisayar-internet ve daha sonra günümüze yaklaşan yıllarından itibaren de tablet ve akıllı telefonların kullanılmasını gerektiriyor.

·         Her platformun kendine özgü kullanıcısı bulunmakta. Platform çeşidi ile zamanında tv de izlenemeyen bölümün farklı alanda izlenebilmesi hatta arşiv yapılabilmesi gibi seçenekler bulunuyor.

·         Her bir medya farklı özelliklere sahiptir. Tv’de ilk kez izleme heyecanına sahipken internette arşivden aradığınız bölümü kolayca seçip izleyebilme imkanınız bulunur. Sosyal medyada ya da internet forumlarında mevcut bölüm ve gelecek bölümler hakkında tartışıp beyin fırtınası yapma imkanına sahip olup düzenlenecek parti ve gecelerde sosyalleşme imkanıda bulunmaktadır.

·         Televizyonda doğmuş ve internetin çok yoğun kullanılmadığı bir dönemde ortaya çıkmış olan yapım kişisel fikri geri bildirimleri görememiş belirli bir süre reyting ölçümleriyle hareket edilmiştir. Ancak günümüzde her alanda olduğu gibi bu transmedya unsurunda da internet çok önemli bir yer tutmakta izler kitlenin beklenti ve tepkisini sözsel olarak ifadesine imkan tanımakta ve çok daha fazla geniş alana hitap edebilme imkanına sahip olanilme şansı kazanmıştır.

·         Anlamlı.  Projenin genişlemesi yayılması ve hedeflendiği üzre çok daha fazla izlerkitleye ulaşmasına olanak tanımakta ve geliştirebilmek üzre feedbackleri anket gibi kullanma imkanı sağlamaktadırlar.

     4.     Anlatı

·         Eserin anlatısal unsurları, olay olarak Fry, Leela ve Bender’ın başını çektiği Planet Express kargo şirketinin personellerinin teslimatlar sırasında ve kişisel diyaloglarında yaşananları ele alırken mekan olarak New York’ta ve farklı gezegenlerde geçmektedir. Zaman olarak 3000’li yılların seçildiği eserde dil olarak günümüz dilinden pekte farklı olmayan telafuzlar ve kelimeler tercih edilmiştir. Dil ve anlatı unsurları akıcıdır.

·         Hikaye anlatısının özeti 1999 yılının son günü dondurularak 3000 yılına gönderilmiş Philiph J. Fry’ın kuşaklar sonrası yeğeni Prof. Hubert Farnsworth’un sahibi olduğu Planet Express şirketinde iş arkadaşlarıyla birlikte yaşadığı maceralar ve duygusal ilişkiler anlatılmaktadır.

·         İKO takip ederken karakterlerin diyaloglarına ve özelliklerine dikkat etmeli, karmaşayı takip edebilmek için odaklanmalı ve karakterlere özgü söylemleri çözümlemeli.

·         Proje oyunsal unsurlardan yararlanıyor. İnternette oyunları bulunmakta.

·         Sadece izlence unsuruna sahip bir proje.

·         Yeni gezegenler ortaya çıkarma, yeni düşmanlar, rakipler, ya da duygusal ilişkilr ortaya çıkarılmakta.

·         Evet mümkün. Dizide popüler yapımlara ya da edebi ürünlere, vecizlere ve söylemlere, popüler kültür öğelerine çok fazla gönderim mevcut.

    5.    Dünya Geliştirme (Worldbuilding)

·         Eserin geçtiği ana dünya New York’un 3000 yıllarındaki hayal edilmiş hali, New New York’tur.

·         İsim olarak gerçek var olan unsurlarıyla tamamen kurmaca bir evrendir. Ayrıca ek olarak gerçekte var olmayan ve tamamiyle kurmaca gezegenler ve mutant ve robot yaratıkların yaşadığı alanlar bulunmaktadır.

·         Evrende Robot gezegeni, mutantların yaşadığı yer altı şehirleri, omicroluların yaşadığı Omicron Persie 8 gezegeni ya da mevcut uzay bilgisinden bildiğimiz Mars gibi sayısız çoklukta mekan mevcut. Kimi yerler Asit yağmurlarıyla dolu ya da birebir dünya özelliklerine benziyor.

·         Hikayenin evreni oldukça büyük her yeni bölümde yeni bir evren karakter eklemek oldukça mümkün.

    6.    Uzantılar (Extensions)

·         Projenin dizi, tişört, kupa, video game, sinema filmi gibi seçenekleri mevcut. Soruları dizi üzerinden yanıtlandırmayı tercih ediyorum.

·         Her uzantı kendine ait bir evrene kanona sahip ancak bu kanonlar birbirinden bağımsız değil. Birbirini destekler nitelikte ve özellikte.

·         Sürdürüyor.

·         Hayır. Sadece piyasa ve arz talep koşullarıyla birbirini karşılamak için üretimi tercih edilmiş  üretimler.

·         Bunu söylemek pek mümkün değil genelde aynı bölüm içerisinde başlayan sorunlar kümsesi bölüm sonunda muhakkak bir çözüme kavuşuyor. Nadiren diğer bölümler merak unsuru bırakmak tercih ediliyor.

·         Hayır. Uzantılar sadece destekleyici nitelikte lisanslı fan ürünleri.

    7.    Karakterler

·         Philip J. Fry, Turanga Leela, Bender Berrudo Rodriguez ana karakterlerdir. Dr. Zoidberg, Prof. Albert Hubert J. Farnsworth, Amy Wong, Scrufy ve Hermes sabit yan karakterlerdir. Onun dışında Nixon’s Head, Omicron Persie 8 Kralı, Kif Kroker ve Zapp Branigan da bölüm bölüm katılan bilindik yan karakterlerdir. Bunların dışında oldukça geniş bir tip havuzuna sahiptir.

·         Yan proje mevcut değil.

·         Yan proje genel anlamda olmasada zaman zaman yan karakterlerin başından geçen tek bölümlük hikayelerde mevcut oluyor. Bunlara yukarıda yan karakter olarak belirttiğim isimlerin hepsi dahil edilebilir.

·         Düşünülemez. Karakterlerden bağımsız bir 3000’li yılların New York’u anlamsızdır.

·         Bazı robotlar, insanlar ve Scrufy karakteri buna dahil edilebilir.

     8.    Yapı

·         Transmedyalaşma süreci dizinin tv’de popülerliğini kazanıp kitleler tarfından talep havuzunun oluşturulmasıyla başladı.

·         Eser retroaktiftir.

·         Retroaktif olarak tasarlanması, transmedyalaşma sürecini birazcık geciktirmiş. Ancak transmedyalaşan yapım bozulmadan başat unsurlarını destekler ekilde transmedyalaşmıştır.

·         Hayır bağımsız değillerdir.

·         Olası bitiş ihtimalleri, Fry ve Leela’nın evlenmesi, Fry’ın kalıcı olarak 1999 31 aralık gecesine dönmesi ile sonuçlanabilir.

·         Proje hikayeye yeni karakterler, yeni evrenler ve her bölümde yeni bir olay yaratılıp çözülerek, göndermede bulunarak ilerlemek üzerine yapılanmış.

     9.    Kullanıcı Deneyimi

·         İKO projeyi, dizi ve fan ürünleriyle nesnel bir perspektiften ele alırken, video gamelerle karakterlerin penceresinden de deneyimleyebiliyorlar.

·         Projede dizi film ve fan tişörtlerde iko pasif roldedir. Video game de ise aktif.

·         Yeni bir evren ve gelecek ütopyası anlatarak merak uyandıran proje ayrıca her bölümde olayları çözerek insanlarda zihinsel bir bulanıklık yerine gevşeme ve rahatlatma amacı güdüyor.

·         Projenin interaksiyon alanları feedback alınabilen alanlardır.

·         Katılım video game’de mümkündür.

·         Oyunu oynayarak katılınabiliyor.

·         Proje insanların sosyal diyaloglarını etkileyebiliyor. Karakterlerin parıltılı ve eğlenceli dünyası insanları rahatlattığı için oldukça cazibeli bir hal alıyor.

·         Ana hikaye evrenini asla değiştiremiyor. Ana hikaye bağımsız ve yaratıcıların ortaya koyduğu düzende ilerliyor.

·         Evet insanların sosyal yaşantılarında var olarak onları kuşatıcı etki yaratıyor.

·         Fan ürünleri (kupa, tişört vb. lisanlslı ürünler) edinilip günlük hayatta kullanılabilir.

·         Video game dışında yok.

·         Böyle bir durum yok.

·         Sevdiği karakterleri yönlendirmek deneyimin heyecanını arttıran bir unsur.

·         Klasik oyun anlatısında var olan ödül ceza sistemi mevcut. İlerleme ve hata olunca etap başına dönmek.

         10.  Estetik

·         Proje zaten temelde animasyon yapımı olduğu için oldukça fazla efekte ve görsel deneyime sahip. Ayrıca uçan arabalar, herkesin kullanabildiği uçan gök araçları, bilimkurgu öğeleri gibi çeşitli görsel öğelerde mevcut.

·         Fantastik bir dünyanın varlığından söz etmek yüzde yüz doğru olacaktır.

·         Mutant yaratıklar, robotlar benzer yapımlarda benzer biçimde tasarlanmıştır. Proje kendine özgü spesifik bir tarz tasarıma sahip değil. Zaten yapımcıları karakterleri Simpson karakterleriyle görsel anlamda birebir özellikte tasarlıyorlar. (Aynı zamanda Simpsons’larında yapımcıları.)

·         Sesli öğeler diziye özgü tasarlanmakla birlikte bazı ses öğeleride var olan kalıptan kullanılmış. (Bazı robotlar bildiğimiz makine ses tınısıyla konuşurken, karaktere bürünmüş Bender, Mafia Don gibi robotlar karakteristik sese sahiptir.)

·         Jenerik müziği vardır. Aynı zamanda bazı sahnelerde arka fon müzikleri çeşitli ses efektleri(dramatik, romantik ve eğlenceli vb sahnelerde) anlatımı  güçlü kılmak için kullanılmıştır.

                                                Mert TÜRKMEN